Chaekgeori—οι ‘Shelfies’ του Joseon

Ο 21ος πρώτος αιώνας είναι αδιαμφισβήτητα η εποχή των social media και της νέας πραγματικότητας που αυτά έχουν δημιουργήσει. Για παράδειγμα, έννοιες όπως η “shelfie” ή το “bookstagram” χρησιμοποιούνται  από τη βιβλιόφιλη κοινότητα του Instagram με σκοπό τη διάδοση και την ανάδειξη της σημασίας των βιβλίων υπό το πρίσμα της συγκεκριμένης πλατφόρμας.

Μήπως, όμως, δεν πρόκειται για νέες επινοήσεις της δικής μας εποχής, παρά για ιδέες που έχουν ήδη αποτυπωθεί σε παρόμοια μορφή στα πλαίσια της παραδοσιακής Κορεατικής τέχνης;

Η Δυναστεία του Joseon, ειδικότερα κατά το 18ο αιώνα, υπήρξε περίοδος όπου ο πολιτισμός και οι τέχνες της Κορέας άνθισαν προς κάθε κατεύθυνση, ιδίως με την εμφάνιση νέων ρευμάτων. Περίοπτη θέση στην πολιτιστική παράδοση εκείνης της εποχής είχε φυσικά και η τέχνη της ζωγραφικής. Απόδειξη αυτού ήταν για παράδειγμα και το ότι υπήρχε επίσημη υπηρεσία αυλικών ζωγράφων που αναλάμβανε παραγγελίες από πρόσωπα της διοίκησης–η λεγόμενη Κορεατική Βασιλική Ακαδημία Ζωγραφικής ή Dohwaseo, όπως παρουσιάζεται και στη σειρά ιστορικής φαντασίας ‘Lovers of the Red Sky’.

Ένα είδος λοιπόν ζωγραφικής νεκρής φύσης εκείνης της περιόδου είναι και το Chaekgeori.

Scholar's_books_and_things,_Yi_Eungrok,_Asian_Art_Museum_San_Francisco_Chaekgeori
Scholar’s books and things (Chaekgeori) – Yi Eung-rok, Asian Art Museum, San Francisco

Ορισμός και απαρχές

Το Chaekgeori (책거리) μεταφράζεται συνήθως ως ‘Βιβλία και Αντικείμενα’ (책=βιβλίο + 거리= αντικείμενο, σημείο), τα οποία και απεικονίζει. Ως επί το πλείστον το συναντά κανείς ως μοτίβο στα κεντήματα των παραβάν της περιόδου του Joseon. Σύμφωνα με τους μελετητές, ο γενικότερος όρος-‘ομπρέλα’ γι’ αυτού του είδους τις ζωγραφιές είναι munbangdo (문방도 – ‘ζωγραφιά του δωματίου ενός διανοούμενου’). Ειδικότερα, ως chaekgeori αποκαλούνται οι ζωγραφιές που απεικονίζουν βιβλία χωρίς ράφια, σε αντίθεση με τα chaekgado (책가도), όπου τα εικονιζόμενα βιβλία είναι τοποθετημένα σε ράφια.

Η  διάδοσή του chaekgeori αποδίδεται στο βασιλιά Jeongjo (1776–1800), ο οποίος έχει μείνει στην ιστορία για το πάθος του για τα βιβλία και τη μελέτη. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, ο εν λόγω βασιλιάς παρήγγειλε chaekgeori από τους ζωγράφους της αυλής και ύστερα τοποθετούσε τα παραβάν γύρω από τους θρόνους του. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, τα βιβλία ανήχθησαν σε έμβλημα υψηλής κοινωνικής θέσης, πράγμα που ίσως εξηγεί γιατί σύντομα υιοθέτησε τα chaekgeori και η τάξη των ευγενών διανοούμενων (yangban). Πιστά στον κυρίαρχο σκοπό τους–τον εορτασμό της εκλεπτυσμένης αισθητικής και της επιτυχούς μελέτης—άρχισαν να εμφανίζονται στο φόντο των δωματίων των yangban. Ωστόσο, το chaekgeori δεν άργησε να γίνει ιδιαίτερα προσφιλές σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, αν μη τι άλλο τεκμήριο όχι μόνο της καλαισθησίας γύρω από τη διακόσμηση αλλά και της μεγάλης αγάπης των Κορεατών για τα βιβλία και τη μάθηση.

책가도- Chaekgado- Jang Han-jong
Chaekgado (από Jang Han-jong)

Μοτίβα και τεχνοτροπία

Τα αντικείμενα που εμφανίζονται συνήθως στα chaekgeori περιλαμβάνουν όσα μπορούσε να συναντήσει κανείς στο δωμάτιο ενός διανοούμενου, όπως: εργαλεία γραφής (πινέλα, μελανοδοχεία, παπύρους), εδέσματα, κεραμικά ή μπρούτζινα αγγεία, και φυσικά πάκους βιβλίων. Δεν ήταν τυχαία η επιλογή του κάθε αντικειμένου, καθότι όλα έχουν συμβολικό χαρακτήρα, μέχρι και το πιο απλό εικονιζόμενο λουλούδι ή φρούτο.

Τα συλλεκτικά κομμάτια που διακρίνει κανείς στην κατηγορία munbangdo, προέρχονταν ως επί το πλείστον από άλλες χώρες–για παράδειγμα, ρολόγια, καθρέφτες ή και γυαλιά, όπως αυτά εισάγονταν από το δυτικό κόσμο. Στα πλαίσια της προώθησης από το βασιλιά Jeongjo πολιτιστικών ανταλλαγών με την Κίνα και της αυξανόμενης παρείσφρυσης της Κομφουκιανικής φιλοσοφίας, αναμενόμενη ήταν και η εισαγωγή κινεζικών αντικειμένων, με τις συνακόλουθες τάσεις συλλογής τους.

Η τεχνοτροπία του chaekgeori του 18ου και 19ου αιώνα χαρακτηρίζεται από στοιχεία αρχαιολατρείας και συμβολισμού. Χωρίς να απομακρύνονται από ρεαλιστικές απεικονίσεις, οι πρώιμοι πίνακες διακρίνονταν για το στοιχείο της ψευδαίσθησης,  όπως μέσω της χρήσης της τρισδιάστατης προοπτικής της δυτικής τέχνης (trompe l’oeil), σε συνδυασμό βέβαια και με στοιχεία της ανατολικής, όπως τα πολλαπλά σημεία φυγής. Στα chaekgado,για παράδειγμα, εντοπίζει κανείς δυτικές τεχνικές σκίασης, και τα εικονιζόμενα ράφια αποκαλύπτουν την επιρροή των ντουλαπιών θησαυρού duobaoge (κινεζικής προέλευσης με ευρωπαϊκές επιρροές).

Το  19ο αιώνα η ζωγραφική του chaekgeori έσμιξε με τη λαϊκή τέχνη minhwa, κάτι που την έκανε πιο αφηρημένη, ενώ υποχώρησε και το κυρίαρχο στοιχείο των ραφιών βιβλίων. Τα minhwa λοιπόν των απλών σπιτιών ήταν ‘chaekgeori’ με αποκλειστικά διακοσμητικό σκοπό, με βασικό στοιχείο ευνοϊκά σύμβολα των προσδοκιών των ανθρώπων (όπως υγεία ή καλή οικογενειακή ζωή) και λιγότερα βιβλία. Από την άλλη, τα βασιλικά chaekgeori χρησιμοποιούνταν και σε τελετουργικές τελετές. Κατά τη μετάβαση στον 20ο αιώνα, ανάλογες μεταβολές εντοπίζει κανείς και στην κατηγορία των munbangdo.

Chaekgeori και 21ος αιώνας

Τα Chaekgeori αποτελούν αγαπημένη θεματική των σύγχρονων μουσείων, καθότι θεωρούνται πως καθρεφτίζουν τις πολιτικοκοινωνικές ανακατατάξεις της εποχής που τα δημιούργησε. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περιοδική έκθεση “Chaekgori: The Power and Pleasure of Possessions in Korean Painted Screens” (2016-2017) ή η έκθεση “Minhwa and Court Paintings of The Joseon Dynasty: Munjado and Chaekgeori” (2016, Seoul Arts Center). Ξεχωριστή σημασία έχουν όμως και σύγχρονοι πίνακες που ανακαλύπτουν εκ νέου το είδος, όπως αυτοί του καλλιτέχνη Hong Kyeong-taek.

Η βαθιά εκτίμηση των Κορεατών για τη μάθηση και τα βιβλία αποτυπώθηκε στο παρελθόν μέχρι και στις δημιουργίες άλλων τεχνών, όπως αυτή της ζωγραφικής. Η ίδια αγάπη εξακολουθεί να διαθλάται με παρόμοιο τρόπο μέχρι και σήμερα: από τις ευφάνταστες βιβλιοθήκες όπως η Starfield Library του COEX Mall και το Δάσος της Σοφίας της Paju City, τα ανεξάρτητα βιβλιοκαφέ της χώρας και τα πλούσια ετήσια φεστιβάλ συγγραφέων, μέχρι και το σύμπαν των Κορεατικών ταινιών και σειρών όπως το ‘Romance is a Bonus Book’ ή το ‘Chicago Typewriter’. Ένας υποψιασμένος, πλέον, θεατής, θα εντοπίσει το περίτεχνο chaekgeori που δεσπόζει στο δωμάτιο διαλέξεων του πρίγκηπα Lee Hwi στη σειρά ‘The King’s Affection’!

Όπως αλληγορικά μας ψιθυρίζουν τα chaekgeori, η γνώση και τα βιβλία που την κυοφορούν είναι κλειδιά για σεντούκια ανεκτίμητων θησαυρών. Με την πάροδο των αιώνων, τα chaekgeori εξελίχθηκαν από εμβλήματα της γνωστικής υπεροχής των τοπικών ελίτ σε σύμβολα διεθνών ανταλλαγών αλλά κι ενός πολύτιμου, διαχρονικού μηνύματος: Ο πολιτισμός μορφώνει. Ο πολιτισμός ενώνει.


Η Πρεσβεία της Κορέας δεν είναι υπεύθυνη για την εγκυρότητα του περιεχομένου και οι απόψεις και συστάσεις που διατυπώνονται αντιπροσωπεύουν τα εμπλεκόμενα άτομα (συντάκτης του κάθε άρθρου) και δεν αποτελούν άποψη ή σύσταση της Πρεσβείας της Κορέας.


Για νέες αναρτήσεις γύρω από την πλούσια κουλτούρα της Κορέας, μείνετε συντονισμένοι εδώ ακολουθώντας το blog μου! (Follow button στα δεξιά της σελίδας)


Ενδεικτικές πηγές

Encountering Korean Art through Material Culture Installations in the Cantor Arts Center, Stanford University (Colloquium Research Papers, 2018)

Korean Munbangdo Paintings

People of Joseon paint their desire for learning

Εικόνα εξωφύλλου

‘Scholar’s books and things (Chaekgeori) – Yi Eung-rok – λεπτομέρεια


Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.