Obangsaek, the 5 Cardinal Colours of Korea

Μπορεί για τις θετικές επιστήμες η σημασία των χρωμάτων να εξαντλείται σε έννοιες όπως μήκη κύματος και ηλεκτρομαγνητικά φάσματα. Ωστόσο, από μια ανθρωπολογική και φολκλορική σκοπιά, τα χρώματα υπερβαίνουν τα όρια της φύσης και λαμβάνουν διαστάσεις συχνά μέχρι και φιλοσοφικές. Ακολουθώντας μια πορεία που απ’ τη μια χάνεται στο βάθος των αιώνων αλλά απ’ την άλλη δε σταματά ν’ αγγίζει το σήμερα, το χρώμα μπορεί να συνδέεται με συγκεκριμένα βιώματα, συναισθήματα ή αξίες αλλά και ν’ αντιπροσωπεύει την κουλτούρα μιας ολόκληρης εποχής.

Όπως για παράδειγμα και στην περίπτωση της Κορέας.

Το κλασικό Κορεάτικο φάσμα γνωστό και ως Obangsaek (오방색–«πέντε χρώματα») απαρτίζεται από τα πέντε βασικά χρώματα: μπλε, κόκκινο, κίτρινο, λευκό και μαύρο. Στη μακρά παράδοση της χώρας ακόμα και το ουράνιο τόξο περιγράφεται ως «πεντάχρωμο». Εκτός του ότι οι χροιές του obangsaek αντιστοιχούν επιπλέον στις πέντε βασικές κατευθύνσεις του ορίζοντα, η θεωρία του είναι συνδυασμός της θεωρίας του yin-yang και των Πέντε Στοιχείων που απαρτίζουν το σύμπαν–eumyangohaeng, δηλαδή eumyang (음양, yin-yang – φως και σκοτάδι) και ohaeng (오행, «πέντε στοιχεία»)–με τη θεωρία των Πέντε Χρωμάτων. Καθότι ήδη από την αρχαιότητα οι λαοί της Ανατολής θεμελίωσαν τη φιλοσοφία και κοσμοθεωρία τους στη φύση, το eumyangohaeng καταλήγει να συμβολίζει και να ερμηνεύει ολόκληρο τον κόσμο μας.

Ohaeng 5 cardinal colors diagram
Ohaeng

Τα πέντε κυρίαρχα χρώματα και τα στοιχεία του σύμπαντος (νερό, ξύλο, φωτιά, γη και μέταλλο ή χρυσός)

Βάσει της θεωρίας αυτής λοιπόν τα πέντε βασικά χρώματα μετατρέπονται σε σύμβολα αξιών και αρετών και διαπερνούν τη ζωή μας μέσα από τη χρήση τους στην τέχνη.

  • Λευκό

Το χρώμα του λευκού στο hanbok μπορεί να συμβολίζει το θάνατο, αλλά από την άλλη υποδηλώνει την αλήθεια και τον πατριωτισμό, καθιστώντας το έτσι το πιο αγαπημένο χρώμα των Κορεατών. Ήδη από τα βάθη της ιστορίας, ξένοι πολιτισμοί αναφέρονταν στον κορεατικό λαό ως baeguiminjok («λευκοντυμένοι άνθρωποι»), ενώ από μια καθαρά φιλοσοφική σκοπιά το χρώμα αυτό συνδέεται πάντα με τον καθάριο και μετρημένο νου. Σκεύη και τεχνουργήματα από λευκή πορσελάνη αντικατοπτρίζουν την έννοια της ακεραιότητας και της ηρεμίας, καίριες αξίες που κατά παράδοση θεωρούνται ότι χαρακτήριζαν και τους λογίους της Δυναστείας του Joseon.

Στοιχείο: Μέταλλο/χρυσός – Κατεύθυνση: Δύση

  • Μαύρο

Στους περισσότερους πολιτισμούς, το μαύρο είναι συνυφασμένο με το σκοτάδι και το θάνατο, γι’ αυτό και για παράδειγμα δε συναντάται συχνά στο διάκοσμο των παλατιών. Ωστόσο, στην κορεατική κουλτούρα και συγκεκριμένα με αφετηρία την επίσημη ενδυμασία της Δυναστείας του Joseon, όπως το μαύρο καπέλο (gat), το χρώμα αυτό έλαβε και την έννοια της αξιοπρέπειας και της σοφίας. Από την ιαπωνική κατοχή και μετά, μαύρες ήταν και οι σχολικές στολές, απηχώντας έτσι τους αυστηρούς θεσμούς και κανόνες. Στην Κορέα του σήμερα, το μαύρο χρώμα στο ντύσιμο συνδέεται με την κομψότητα κι έτσι απομακρύνεται από τις ζοφερές αποχρώσεις του παρελθόντος.

Στοιχείο: Νερό – Κατεύθυνση: Βορράς

  • Κόκκινο

Όπως είναι αναμενόμενο, τα χρώματα αποκτούν συμβολική σημασία και σε θρησκευτικά ή τελετουργικά πλαίσια. Έτσι, για την κορεατική σαμανιστική παράδοση, το κόκκινο χρώμα απομακρύνει τα κακά πνεύματα και την κακή τύχη. Γι’ αυτό για παράδειγμα κόκκινο είναι και το μελάνι, με το οποίο γράφουν πάνω στα σχετικά φυλαχτά. Αντίστοιχα, ο χυλός που συνηθίζεται να τρώνε στην Κορέα το χειμερινό ηλιοστάσιο φτιάχνεται από κόκκινα φασόλια (patjuk), ενώ δεν είναι επίσης τυχαίο πως στους παραδοσιακούς γάμους οι νύφες ζωγράφιζαν μικρούς κόκκινους κύκλους στα μάγουλα και το μέτωπό τους.

Για τους Κορεάτες, το κόκκινο δε θεωρείται μεν κατεξοχήν τυχερό χρώμα, όπως ίσως στην Κίνα, ωστόσο είναι συνυφασμένο με το κυνήγι της ευτυχίας, την αγάπη και το πάθος. Συσχετιζόμενο επίσης με την εξουσία, μετά τον Κορεατικό πόλεμο πήρε κι έντονη πολιτική χροιά, ενώ από το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 2002 και ύστερα έγινε σύμβολο της δημιουργίας, της πρωτοβουλίας και του χρώματος που προάγει την κοινωνική συνοχή.

Patchwork_Bojagi_Traditional_Korean_Wrapping_Cloth
Bojagi (ύφασμα περιτυλίγματος)

Στοιχείο: Φωτιά – Κατεύθυνση: Νότος

  • Μπλε

Για την ασιατική φιλοσοφία μπλε σημαίνει ουτοπία, άνοιξη και ευχή για καλή τύχη. Από το απαλό γαλανό του ουρανού μέχρι το συμπαγές των βουνών στον ορίζοντα ή το βαθύ της θάλασσας, η απόχρωση του μπλε είναι συνυφασμένη με τη ζωή και την ελπίδα. Αυτό ήταν παλαιότερα και το κατεξοχήν χρώμα της ενδυμασίας των υπηρετών του παλατιού, ενώ σε αντίθεση με τη σύνδεση του μπλε με την κακή διάθεση στον κόσμο της Δύσης, στην Κορέα του σήμερα το χρώμα αυτό είναι συνυφασμένο με τη γέννηση και τη ζωντάνια της νεότητας.

Στοιχείο: Ξύλο – Κατεύθυνση: Ανατολή

  • Κίτρινο

Πολύτιμο και λαμπερό, το κίτρινο συνδέεται με τις έννοιες του πλούτου και της γονιμότητας. Χρυσά σχοινιά χρησιμοποιούνται για παράδειγμα για να οριοθετήσουν τοποθεσίες και σημεία ιερά. Καθότι, δε, πρόκειται και για χρώμα που χρησιμοποιούνταν ευρέως για τη βασιλική ενδυμασία, δεν μπορούσε παρά να υποδηλώνει εξαρχής την εξουσία, την ευγένεια και την αγιότητα. Ως ευχάριστο και ζωηρό χρώμα, στη σύγχρονη εποχή το κίτρινο απαντάται συχνά στις παιδικές ενδυμασίες, ενώ λόγω του ότι προσελκύει την προσοχή, χρησιμοποιείται και ως προειδοποιητικό για κίνδυνο.

Στοιχείο: Γη – Θέση: Κέντρο του Σύμπαντος

Χρωματικοί συνδυασμοί

Από την αρχαιότητα, οι Κορεάτες χρησιμοποιούν τα χρώματα με στόχο την αρμονία μεταξύ yin και yang, την ομαλή συνύπαρξη με το ασυμβίβαστο και την ενότητα με τη φύση. Σύμφωνα με το ohaeng, είναι δυνατόν για παράδειγμα να θεραπεύσουμε μια ασθένεια και να αποκρούσουμε ένα δαίμονα με τη χρήση των κόκκινων και μπλε χρωμάτων που αντιστοιχούν στο γιανγκ, την ενέργεια της ζωής, πράγμα που μπορεί να εξουδετερώσει την αρνητική ενέργεια του γιν. Ειδικότερα, η χρήση του μπλε και του κόκκινου χρώματος στο sajudanja («χάρτης» ωροσκοπίου που δίνει η οικογένεια ενός γαμπρού στη μέλλουσα νύφη) και στο bojagi (παραδοσιακό ύφασμα περιτυλίγματος) αντικατοπτρίζουν το yin και το yang ως αρμονική ένωση ενός ζευγαριού με γάμο. Δεν είναι τυχαίο πως το φόρεμα της νύφης και οι διακοσμητικές κλωστές που κρεμούν στις παραδοσιακές γαμήλιες τελετές έχουν επίσης κόκκινο και μπλε χρώμα.

Άλλοι συνήθεις συνδυασμοί των πέντε βασικών χρωμάτων είναι το μαύρο και άσπρο ή το κόκκινο και μαύρο, κτλ.

Παραλλαγές – το Ogansaek

Το Ogansaek (오간색–«πέντε ενδιάμεσα χρώματα») είναι ένα φάσμα πέντε χρωμάτων, που προκύπτουν από συνδυασμούς αυτών του obangsaek ανά δύο. Έτσι δημιουργούνται τα χρώματα πράσινο (κίτρινο και μπλε), γαλάζιο (μπλε και άσπρο), ανοιχτό κόκκινο (κόκκινο και άσπρο), έντονο κίτρινο (κίτρινο και μαύρο) και βιολετί (κόκκινο και μαύρο). Παρότι το obangsaek αποτελεί το κατεξοχήν φάσμα παραδοσιακών χρωμάτων της Κορέας, στην κλασική Κορεατική αισθητική χρησιμοποιείται εξίσου αρμονικά και το ogansaek.

Saekdong, η πολύχρωμη πανδαισία

Τα χρώματα στη γενικότερη ασιατική κουλτούρα μπορούν να αντιπροσωπεύουν συμβολικές και ιδεολογικές έννοιες σε σημαντικές τελετές όπως οι Τέσσερις Τελετουργικές Περιστάσεις της Ζωής (ενηλικίωση, γάμος, κηδεία και προγονική ιεροτελεστία–gwan-hon-sang-je). Χρώματα του obangsaek και του ogansaek φτιάχνουν το saekdong, που θυμίζει το ουράνιο τόξο και πιστεύεται ότι διώχνει την κακοτυχία και φέρνει καλή τύχη. Στην κορεατική αισθητική που διέπει την αρμονία των πέντε χρωμάτων σύμφωνα με τη θεωρία του γιν-γιανγκ και των πέντε στοιχείων έρχεται και δένει η αρμονία του saekdong, όπως για παράδειγμα κατά τη δημιουργία patchwork πολύχρωμων ριγέ ή στα λαμπερά χρώματα του najeon (τεχνουργήματα με φίλντισι περασμένα με βερνίκι).

Saekdong motif on traditional case and maedeup knots © Constantina Maud
Saekdong μοτίβο σε παραδοσιακή κασετίνα και κόμποι maedeup © Κωνσταντίνα Κουτσουπιά

Saekdong μοτίβο

Βασισμένο στη λογική του saekdong είναι για παράδειγμα και το saekdongot («πολύχρωμο ρούχο»),Βασισμένο στη λογική του saekdong είναι για παράδειγμα και το saekdongot («πολύχρωμο ρούχο»), ένα είδος hanbok από την περίοδο Goryeo. Γενικότερα, στην κορεατική παραδοσιακή τέχνη, η διάρθρωση των χρωμάτων στα σχέδια και τα υφάσματα ακολουθεί τα πέντε στοιχεία του σύμπαντος. Οι λωρίδες των πέντε χρωμάτων στα μανίκια των παιδικών ρούχων, που αντιστοιχούν στα θεμελιώδη στοιχεία, θεωρούνταν ότι προστάτευαν από τα κακά πνεύματα. Με το να ντύνουν επίσης στις γιορτές τα παιδιά με hanbok στα χρώματα του ουράνιου τόξου (saekdong jeogori), προσεύχονταν για την υγεία και τη μακροζωία τους. Ανάλογη προσέγγιση υπάρχει και πίσω από τα πέντε χρώματα στις λωρίδες των μανικιών των βασιλισσών στις δυναστείες Goryeo και Joseon αλλά και στα γαμήλια ρούχα των απλών πολιτών.

Πέραν όμως από τη μόδα, οι συνδυασμοί του obangsaek και του ogansaek κατακτούν και το φαγητό αλλά και την αρχιτεκτονική. Το πιο γνωστό πιάτο που τα χρησιμοποιεί είναι το bibimbap, με τα χρώματα των συστατικών του να διαρθρώνονται το ένα πλάι στο άλλο όμορφα κι αρμονικά. Στον περίφημο dancheong διάκοσμο, από την άλλη, ζώα, φυτά και γεωμετρικά σχήματα στα χρώματα των δύο φασμάτων διανθίζουν τις ξύλινες κατασκευές. Τα πολύχρωμα σχέδια αποπνέουν μυστικισμό και τονίζουν την επιβλητικότητα σημαντικών κατασκευών, όπως παλάτια και ναοί.

Korea-Temple-Cheonan-Seongbulsa-Dancheong
Ναός Seongbulsa (Cheonan) – [Dancheong © hutch – Creative Commons Attribution 2.0 Generic License]

Dancheong

Τα χρωματικά φάσματα της Κορέας δε θα μπορούσαν φυσικά να μην έχουν διεισδύσει ακόμα και στην K-Pop. Τη δεκαετία του ‘90, για παράδειγμα, με τα groups πρώτης γενιάς όπως οι H.O.T. και οι Sechskies, οι υποστηρικτές τους αντιπροσώπευαν τα δυο συγκροτήματα με ξεχωριστά χρώματα. Στις κερκίδες των συναυλιών, οι fans των H.O.T. κουνούσαν άσπρα μπαλόνια και των Sechskies κίτρινα, ώστε ο οποιοσδήποτε ν’ αναγνωρίζει τους οπαδούς του κάθε group. Αυτό ισχύει και σήμερα, όπου fans κάθε συγκροτήματος έχουν το δικό τους χρώμα, κάτι που αν μη τι άλλο δημιουργεί μια αίσθηση ενότητας με τους υπόλοιπους οπαδούς του ίδιου group.

Τα πέντε βασικά χρώματα, όπως τα πέντε στοιχεία του σύμπαντος, αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα κάθε πτυχής της ζωής στην Κορέα. Μέχρι και στη σημαία της χώρας έχουν θέση περίοπτη το κόκκινο, το μπλε, το άσπρο και το μαύρο, όλα τους χρώματα του obangsaek, ενώ το παλιό σλόγκαν της πόλης της Σεούλ ‘Hi Seoul’ περιείχε κόκκινο, κίτρινο, πράσινο και μπλε. Ακόμα λοιπόν κι αν πλέον δεν χρησιμοποιούνται τόσο ευρέως όσο χρησιμοποιούνταν κάποτε, obangsaek και ogansaek εξακολουθούν να επηρεάζουν βαθιά την Κορεατική κουλτούρα και να ενώνουν με τις πινελιές τους παρόν, παρελθόν και μέλλον.


Συντάκτρια: Κωνσταντίνα Κουτσουπιά [Korea Supporter για την Korean Embassy in Greece (주그리스 대한민국대사관)]

Ενδεικτικές πηγές:

The Colors in Korean Life and Culture (Εθνικό Λαϊκό Μουσείο της Κορέας)

Korean Traditional Colors

The Meaning of Colors

Φωτογραφία εξωφύλλου:

Jogakbo – Creative Commons Attribution-ShareAlike 2.0 Generic License


Η μαγεία της Κορεάτικης παράδοσης δε σταματά όμως εδώ–μετά από τα χρώματα, σειρά έχει το άρωμα μύθων και παραμυθιών, όπως η ιστορία της Εγκαταλειμμένης Πριγκίπισσας Bari και της Νύφης-Σαλιγκάρι!

Άλλα άρθρα για τον Κορεάτικο Πολιτισμό:

Daedongyeojido, the Map of the Great East

9ο Διεθνές Φεστιβάλ Συγγραφέων της Σεούλ


Η Πρεσβεία της Κορέας δεν είναι υπεύθυνη για την εγκυρότητα του περιεχομένου και οι απόψεις και συστάσεις που διατυπώνονται αντιπροσωπεύουν τα εμπλεκόμενα άτομα (συντάκτης του κάθε άρθρου) και δεν αποτελούν άποψη ή σύσταση της Πρεσβείας της Κορέας.


9 thoughts on “Obangsaek, the 5 Cardinal Colours of Korea

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.